Geld cadeau geven: wanneer kijkt de belastingdienst mee?

Een eenduidig antwoord op deze vragen bestaat helaas niet. Het onderscheid tussen een geschenk en een schenking blijft een feitenkwestie die geval per geval beoordeeld moet worden. De aanleiding van de gift, de bedoeling van de schenker, de verhouding tot het totale vermogen van de schenker én de familiale context spelen hierbij allemaal een doorslaggevende rol.

Geschenk of schenking: wat is het verschil?

Om de fiscale en juridische gevolgen correct te begrijpen, is het belangrijk een onderscheid te maken tussen een gelegenheidsgeschenk en een schenking.

Een gelegenheidsgeschenk is een cadeau dat wordt gegeven naar aanleiding van een bijzondere gebeurtenis, zoals een verjaardag, een huwelijk, een geboorte, een afstuderen of de feestdagen. Dergelijke geschenken zijn doorgaans beperkt in omvang en blijven in verhouding tot het vermogen en de levensstandaard van de gever.
Een schenking is een vermogensoverdracht waarbij de schenker de bedoeling heeft de begiftigde definitief te bevoordelen. Een schenking hoeft niet gekoppeld te zijn aan een bijzondere gelegenheid en betreft doorgaans een belangrijkere vermogensverschuiving.

Het verschil tussen een gelegenheidsgeschenk en een schenking zit niet zozeer in de vorm, maar vooral in de omvang en de context van de gift. Een gelegenheidsgeschenk wordt gegeven naar aanleiding van een bijzondere gebeurtenis en blijft redelijk in verhouding tot het vermogen van de gever. Wanneer een gift verder gaat dan wat in de gegeven omstandigheden als een gebruikelijk geschenk kan worden beschouwd, zal zij doorgaans als een schenking worden gekwalificeerd.

Dit onderscheid leidt meteen tot een andere fiscale behandeling.

Een gelegenheidsgeschenk is belastingvrij, op voorwaarde dat de waarde ervan in verhouding staat tot het vermogen van de schenker. De wet legt geen maximumbedrag vast. In de praktijk aanvaardt de fiscus doorgaans dat jaarlijks maximaal 1% van het totale vermogen aan één of meer begunstigden wordt geschonken als gelegenheidsgeschenk.

Een schenking is daarentegen onderworpen aan schenkbelasting. In Vlaanderen geldt daarvoor een tarief van 3% tussen partners en in rechte lijn (zoals tussen ouders en kinderen of grootouders en kleinkinderen). Voor alle andere personen (zoals broers en zussen of derden) geldt een tarief van 7% Niet elke schenking dient geregistreerd te worden. Voor niet-verplicht te registreren schenkingen is geen schenkbelasting verschuldigd zolang zij niet worden geregistreerd. Denk hierbij aan:

De handgift: een fysieke overhandiging van roerende goederen (zoals cash geld of juwelen) van de schenker aan de begunstigde, zonder dat daar een geschrift voor nodig is.
De bankgift: een overschrijving van geld van de rekening van de schenker naar die van de begunstigde, vaak gecombineerd met een verduidelijkende mededeling die de intentie tot schenken duidelijk maakt of een pacte adjoint (bevestigingsdocument)

Hierbij geldt wel een belangrijk fiscaal risico: als de schenker overlijdt binnen de vijf jaar na een niet-geregistreerde schenking, wordt die schenking alsnog belast via de erfbelasting. In Vlaanderen lopen de tarieven in rechte lijn én tussen partners op van 3% (tot € 50.000) via 9% (tot € 250.000) tot 27% (boven € 250.000).

Wat zijn de erfrechtelijke gevolgen van het geschenk of de schenking?

Naast het fiscale aspect brengt het onderscheid ook ingrijpende erfrechtelijke verschillen met zich mee. Een geschenk wordt juridisch beschouwd als een gewone uitgave. Het is definitief en er wordt later bij de vereffening en verdeling van de nalatenschap geen rekening meer mee gehouden.

Schenkingen hebben daarentegen wél invloed op de uiteindelijke erfenis. In het Belgische erfrecht wordt een schenking aan een kind namelijk gezien als een voorschot op het erfdeel. Bij het overlijden van de ouder wordt de waarde van die schenking in mindering gebracht op het erfdeel van het betreffende kind, om zo een gelijke verdeling tussen alle kinderen te waarborgen. Elk kind heeft namelijk recht op een wettelijk erfdeel, wat overeenkomt met de helft van de totale nalatenschap te verdelen onder de kinderen (bij drie kinderen is dat minimaal een zesde per kind).

Hierop bestaan wel enkele specifieke nuances:

Schenkingen aan kleinkinderen zijn in beginsel schenkingen buiten erfdeel, omdat kleinkinderen ten aanzien van hun grootouders geen reservataire erfgenamen zijn.
Schenkingen tussen echtgenoten die buiten het huwelijkscontract om gebeuren, blijven te allen tijde herroepbaar. De schenker kan het geschonken geld of goed dus altijd terugvragen.

Hoe zorgt een pacte adjoint voor bescherming?

Handgiften en bankgiften lijken op het eerste gezicht eenvoudig: u schrijft een bedrag over of geeft iets af, zonder dat er een notaris of formaliteiten aan te pas komen. Toch zijn ze juridisch en fiscaal allesbehalve vrijblijvend.

Om problemen te vermijden, wordt vaak gebruikgemaakt van een pacte adjoint. Dit is een cruciaal schriftelijk bewijsdocument waarin de voorwaarden van een niet-geregistreerde schenking formeel worden vastgelegd.

Het pacte adjoint bevestigt formeel dat de schenking heeft plaatsgevonden, op welke datum dit gebeurde, op wiens naam de gift staat en onder welke voorwaarden of met welk doel ze is gedaan.

Een pacte adjoint:

Vermindert de kans op familiale discussies;
Beschermt de begunstigde tegen herroeping of betwisting;
Geeft de schenker de mogelijkheid om voorwaarden in te bouwen.

Van envelop naar bankoverschrijving: waar let u op?

Traditioneel wordt een geldsom naar aanleiding van een bijzondere gelegenheid in een envelop geschonken. Zoals eerder vermeld, blijft de grens tussen een gelegenheidsgeschenk en een schenking afhankelijk van de concrete omstandigheden. Daarbij wordt onder meer rekening gehouden met de waarde van de gift in verhouding tot het vermogen van de gever. Zo kan een persoon met een vermogen van 30 miljoen euro zijn zoon ter gelegenheid van diens verjaardag een bedrag van € 100.000 schenken dat mogelijk nog als een gelegenheidsgeschenk wordt beschouwd, terwijl eenzelfde bedrag, gegeven door iemand met een vermogen van € 200.000, als een schenking zal worden gekwalificeerd.

Vandaag de dag vervangen we die envelop vaak door een digitale bankoverschrijving. Er is namelijk geen enkele reden waarom u een verjaardags- of nieuwjaarscadeau niet op een hedendaagse manier zou overmaken. Zeker nu cashverrichtingen boven de € 3.000 niet meer toegelaten zijn, is een bankoverschrijving een handig alternatief.

Toch is het belangrijk om bij een bankoverschrijving de juiste mededeling te gebruiken. Kies altijd voor een duidelijke formulering die de gelegenheid aantoont, zoals ‘Proficiat met jouw goed rapport’, ‘Gefeliciteerd met je verjaardag’, of ‘Gelukkig nieuwjaar!’ Vermijd het woord ‘schenking’ absoluut in de mededeling. Zet u dat er wel bij, dan kan de fiscus uw attentie herkwalificeren als een echte schenking, met alle fiscale gevolgen van dien.