Beding van aanwas: fiscaal slimme planning — of toch niet?

Wat is een beding van aanwas?

Een beding van aanwas (ook wel aanwasbeding genoemd) is een kanscontract ten bezwarende titel. Twee partijen spreken daarbij af dat het aandeel van de eerststervende in een bepaald, welomschreven goed automatisch toekomt aan de langstlevende partij. Daardoor valt dat goed buiten de nalatenschap van de eerststervende.

In principe kan het beding niet eenzijdig worden beëindigd; vaak voorziet men wel contractueel in een (beperkte) opzeg- of ontbindingsmogelijkheid.

Voorbeeld:
Twee echtgenoten kopen samen een derde of vierde investeringspand. Ze voegen aan hun aankoopakte een beding van aanwas toe, waardoor de langstlevende het onverdeelde aandeel van de ander automatisch verwerft bij diens overlijden.

Waarom is dit fiscaal interessant?

Het grote voordeel: het goed dat onder het beding valt, belandt niet in de nalatenschap. Daardoor is er geen erf- of schenkbelasting verschuldigd wanneer de langstlevende het aandeel van de overledene verkrijgt.

Toch zijn er belangrijke nuances:

• Onroerende goederen: bij de uitwerking van het beding is doorgaans registratierecht/verkoopbelasting verschuldigd op het aandeel dat aanwast. Het tarief hangt af van het gewest en het toepasselijke tariefregime.
• Roerende goederen: de overdracht gebeurt in de regel vrij van erf- en schenkbelasting.

Het beding kan dus fiscaal bijzonder interessant zijn, vooral wanneer er zo ontsnapt kan worden aan hogere tarieven in de erf- of schenkbelasting. Een grondige case-by-case analyse blijft echter essentieel.

Waarom is dit civielrechtelijk interessant?

Ook vanuit burgerrechtelijk standpunt biedt het beding van aanwas sterke troeven:

• Het biedt zekerheid: de langstlevende zal het goed verwerven zonder dat een van de partijen eenzijdig op de overeenkomst kan terugkomen, behoudens de eventueel contractueel voorziene opzegmogelijkheden.
• Het is veiliger dan een testament of een schenking tussen echtgenoten, die beide eenzijdig herroepbaar zijn.
• Omdat het een contract ten bezwarende titel is, wordt de waarde niet betrokken in de samenstelling van de rekenboedel en kan ze niet worden verminderd via een inkortingsvordering. Dit maakt het beding reservebestendig.

Het optioneel beding van aanwas

Hoewel een aanwasbeding veel zekerheid biedt, is het niet altijd fiscaal optimaal. Daarom kiezen sommige koppels voor een optioneel aanwasbeding.

Bij zo’n optionele variant:

• beslist de langstlevende na het overlijden van de partner;
• of die het beding wil laten spelen of niet.

Dit geeft de langstlevende de kans om eerst alle fiscale en civielrechtelijke gevolgen af te wegen (bv. erfbelasting, gezinswoningbescherming, planning voor kinderen, liquiditeit …) vóór er een finale keuze wordt gemaakt.

Bij een optioneel beding is de contractuele uitwerking (o.m. terugwerkende kracht bij uitoefening van de optie) fiscaal cruciaal en moet dit zorgvuldig worden opgesteld.

Wanneer aanvaardt de fiscus een beding van aanwas?

In Vlaanderen erkent VLABEL een aanwasbeding enkel wanneer het een geldig kanscontract is. Dat betekent dat:

• het moet gaan om specifiek omschreven roerende of onroerende goederen;
• beide partijen gelijkwaardige levensverwachtingen hebben bij het afsluiten (eventueel te staven met een medisch attest);
• de inbreng gelijkwaardig is;
• er echte onzekerheid bestaat over wie het langst leeft;
• het beding geen verboden erfovereenkomst vormt.

De clausule wordt ook best in een geschrift vastgelegd. Wanneer het gaat over een onroerend goed is in ieder geval een notariële akte verplicht.

Wordt aan deze voorwaarden niet voldaan, dan kan de fiscus het beding herkwalificeren, met mogelijks zware fiscale gevolgen:

• als schenking → schenkbelasting
• als erfstelling → erfbelasting

Samengevat

Het beding van aanwas kan een waardevol instrument zijn om schenk- of erfbelasting te vermijden, omdat het betrokken goed niet via het erfrecht overgaat maar via een voorafgaand contract.

Maar, het is geen blanco cheque. Een beding van aanwas moet:

• evenwichtig zijn
• betrekking hebben op specifieke goederen
• correct en schriftelijk worden opgesteld
• voldoen aan strikte fiscale criteria
• en bewust gekozen worden in functie van de bredere vermogensplanning.

Overweegt u een beding van aanwas?

Laat u dan vooraf adviseren. Een zorgvuldig opgesteld en evenwichtig beding kan zowel fiscale voordelen opleveren als juridische zekerheid bieden, een fout in de constructie kan net het omgekeerde effect hebben.

Klik hier en neem direct contact op met ons!