Het ontervend testament: wat kan wel en niet tussen echtgenoten en wettelijk samenwonenden?

Wanneer een van de partners overlijdt tijdens een periode van relatiebreuk, maar vóór de echtscheiding officieel is uitgesproken, rijzen vaak moeilijke vragen over het erfrecht. Kan je je partner onterven? Wat gebeurt er met het wettelijk erfdeel? En hoe zit dat voor wettelijk samenwonenden?

In deze blog vatten we de belangrijkste regels overzichtelijk samen.

Het wettelijk erfrecht van de langstlevende echtgenoot

De langstlevende echtgenoot is volgens de wet een reservataire erfgenaam. Dat betekent dat hij of zij niet volledig kan worden onterfd.
Standaard erft de langstlevende:

Het vruchtgebruik op de volledige nalatenschap, tenzij er bij testament anders werd bepaald.

Bij testament kan dit erfdeel wel worden uitgebreid of beperkt, maar nooit volledig worden afgenomen. De langstlevende echtgenoot behoudt altijd minstens:

De abstracte reserve: het vruchtgebruik op de helft van de rekenboedel (= het netto-actief van de nalatenschap, méér bepaalde schenkingen die de erflater tijdens zijn leven heeft gedaan), of
De concrete reserve: het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel.

Dit minimum is wettelijk beschermd.

Wat bij een relatiebreuk vóór de echtscheiding is afgerond?

Het huwelijk eindigt niet op het moment van de breuk, maar pas wanneer het echtscheidingsvonnis definitief is. Tot dat moment blijft de langstlevende echtgenoot een reservataire erfgenaam.

Toch kan een partner tijdens de breukperiode een ontervend testament opmaken, waarin hij bepaalt dat de andere echtgenoot niets zal erven. De gevolgen daarvan hangen af van de feitelijke situatie op het moment van overlijden.

🔹 Scenario 1: de partners leven al meer dan 6 maanden feitelijk gescheiden én

een van hen heeft een vordering tot afzonderlijke woonst ingesteld, of
een echtscheidingsprocedure is gestart.

Gevolg: De langstlevende echtgenoot erft niets, ook geen reserve.
Het testament werkt volledig.

🔹 Scenario 2: deze voorwaarden zijn niét vervuld

Gevolg: De langstlevende echtgenoot behoudt zijn/haar reservatair recht.
Hij/zij erft dus alleen de reserve, niet het volledige wettelijk erfdeel (dus niet het vruchtgebruik op de hele nalatenschap).

En hoe zit het met wettelijk samenwonenden?

Wettelijk samenwonenden hebben een veel beperktere wettelijke bescherming.

Standaard, zonder testament, erft de wettelijk samenwonende partner:

het vruchtgebruik op de gezinswoning,
én het vruchtgebruik op de inboedel.

Maar belangrijk: de wettelijk samenwonende partner heeft géén reserve.

Bij testament kan het erfdeel volledig worden ontnomen.
De eerststervende kan dus op elk moment een testament opmaken waarmee hij zijn partner volledig onterft.

Conclusie

De mogelijkheden om een partner te onterven hangen sterk af van de juridische status van de relatie:

Echtgenoten hebben een wettelijk beschermde reserve, behalve wanneer ze al minstens 6 maanden feitelijk gescheiden leven én een procedure loopt.
Wettelijk samenwonenden hebben geen reservatair erfrecht en kunnen dus volledig worden onterfd bij testament.

Het opstellen van een testament tijdens een relatiebreuk kan belangrijk zijn om conflicten en ongewenste situaties te vermijden. Laat je daarbij steeds adviseren door een specialist.